Khutbah Jumat Bahasa Jawa Korelasi Antara Pancasila Lan Al-Qur’an

NU Cilacap Online – Pancasila minangka dhasar nagari Indonesia gadhah peran strategis kangge njaga kasatuan lan persatuan bangsa ingkang warna-warni. Wonten ing sisih sanes, Al-Qur’an minangka kitab suci umat Islam ngemot nilai-nilai universal ingkang ngatur sesambetan antawisipun manungsa kaliyan Gusti Allah, kaliyan sesami, saha kaliyan alam sakiteripun.
Khutbah Jumat wekdal menika ngangkat judul: “Korelasi antara Pancasila lan Al-Qur’an ing ngembangake Kehidupan Kebangsan lan Kanegaran”. Naskah dipun susun dening Kiai Saeful Nur Hidayat, S.Pd.I Sekretaris LD PCNU Cilacap.
Khutbah Sepindah
الْحَمْدُ لِلّٰه رَبِّ الْعَالَمِيْنَ، وَبِهِ نَسْتَعِيْنُ عَلَى أُمُوْرِ الدُّنْيَا وَالدِّيْنِ، وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَى أَشْرَفِ اْلأَنْبِيَاءِ وَالْمُرْسَلِيْنَ، نَبِيِّنَا مُحَمَّدٍ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَلَى اٰلِهِ وَأَصْحَابِهِ وَالتَّابِعِيْنَ وَمَنْ تَبِعَهُمْ بِإِحْسَانٍ إِلىَ يَوْمِ الدِّيْنِ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلٰهَ إِلَّا اللهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيْكَ لَهُ الْمَلِكُ الْحَقُّ اْلمُبِيْن. وَأَشْهَدُ أَنَّ سَيِّدَنَا مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُوْلُهُ الصَّادِقُ الْوَعْدِ اْلأَمِيْنَ
أَمَّا بَعْدُ فَيَاأَيُّهَا الْحَاضِرُوْنَ. اِتَّقُوا اللهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلَا تَمُوْتُنَّ إِلَّا وَأَنْتُمْ مُسْلِمُوْنَ. فَقَالَ اللهُ تَعَالَى وَاعْتَصِمُوْا بِحَبْلِ اللّٰهِ جَمِيْعًا وَّلَا تَفَرَّقُوْاۖ وَاذْكُرُوْا نِعْمَتَ اللّٰهِ عَلَيْكُمْ اِذْ كُنْتُمْ اَعْدَاۤءً فَاَلَّفَ بَيْنَ قُلُوْبِكُمْ فَاَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهٖٓ اِخْوَانًاۚ وَكُنْتُمْ عَلٰى شَفَا حُفْرَةٍ مِّنَ النَّارِ فَاَنْقَذَكُمْ مِّنْهَاۗ كَذٰلِكَ يُبَيِّنُ اللّٰهُ لَكُمْ اٰيٰتِهٖ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُوْنَ
Ma’asyiral Muslimin rahimakumullah,
Ing wekdal punika, kula ngajak kita sedaya supados tansah ngingkataken lan ngukuhaken takwa kita dhateng Gusti Allah SWT. Kanthi nglampahi sedaya dhawuh-dhawuhipun lan nyingkiri sedaya laranganipun. Amargi ketakwaan punika minangka bekal ingkang paling sae kangge ngliwati gesang ing donya ingkang boten langgeng punika.
Pancasila minangka dhasar nagari Indonesia gadhah peran strategis kangge njaga kasatuan lan persatuan bangsa ingkang warna-warni. Wonten ing sisih sanes, Al-Qur’an minangka kitab suci umat Islam ngemot nilai-nilai universal ingkang ngatur sesambetan antawisipun manungsa kaliyan Gusti Allah, kaliyan sesami, saha kaliyan alam sakiteripun.
Minangka nagari ingkang mayoritas pedunungipun umat Islam, wigatos sanget kanggé mangertos gegayutan antawisipun nilai-nilai Pancasila kaliyan piwulang Al-Qur’an, supados kalih punika saged dados dhasar ingkang rukun lan selaras wonten ing gesang berbangsa lan bernegara.
Ma’asyiral Muslimin rahimakumullah,
Sila kapisan Pancasila netepaken kapitadosan dhateng Gusti Allah Kang Maha Esa. Menika saestu sami kaliyan konsep tauhid wonten ing agami Islam, ingkang dados inti piwulang saking Al-Qur’an.
Tauhid punika kapitadosan bilih Gusti Allah punika Maha Esa, dados piyambakipun satunggal-satunggale pangripta lan pangreksa jagad raya. Wonten ing Al-Qur’an surat Al-Ikhlas ayat 1–4, Gusti Allah dhawuh makaten:
قُلْ هُوَ اللّٰهُ اَحَدٌۚ ١اَللّٰهُ الصَّمَدُۚ ٢لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُوْلَدْۙ ٣وَلَمْ يَكُنْ لَّهٗ كُفُوًا اَحَدٌ ٤
Artosipun: “Dhawuhana (Nabi Muhammad), ‘Panjenenganipun Allah Ingkang Maha Esa. Allah punika papan nyuwun sedaya perkawis. Panjenenganipun boten kagungan putra lan boten dipunlairaken. Lan boten wonten satunggal pun ugi ingkang sami kaliyan Panjenenganipun.’”
Kasesaaning Allah punika biyasa sinebat tauhid, inggih punika oyod utawi dhasar saking agama Islam piyambak. Tauhid punika dados inti piwulang para nabi saha para rasul, ingkang magepokan kaliyan kapitadosan ing sajroning manah saben tiyang, lan ing panglampahing laku punika ibadah.
Mila saged dipunwedharaken salah satunggaling kasilan menawi sila kapisan punika ngandharaken sesambetan antawisipun manungsa kaliyan Gusti Allah.
Ma’asyiral Muslimin rahimakumullah,
Sila kaping kalih Pancasila nekanake wigatine kemanungsan ingkang adil lan beradab, nilai ingkang cetha diajarke wonten ing Al-Qur’an. Agami Islam nglajarake bilih manungsa punika kedah sami sami ngajeni, tumindak adil, lan ngluhurake hak-hak sesami manungsa. Wonten ing surat An-Nisa ayat 135, Gusti Allah maréntahaken supados tansah tumindak adil.
يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا كُوْنُوْا قَوَّامِيْنَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاۤءَ لِلّٰهِ وَلَوْ عَلٰٓى اَنْفُسِكُمْ اَوِ الْوَالِدَيْنِ وَالْاَقْرَبِيْنَۚ اِنْ يَّكُنْ غَنِيًّا اَوْ فَقِيْرًا فَاللّٰهُ اَوْلٰى بِهِمَاۗ فَلَا تَتَّبِعُوا الْهَوٰٓى اَنْ تَعْدِلُوْاۚ وَاِنْ تَلْوٗٓا اَوْ تُعْرِضُوْا فَاِنَّ اللّٰهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُوْنَ خَبِيْرًا
Artosipun: “Hei para wong sing sami pitados, dadosna kowe para penegak keadilan lan para saksi amargi Allah, sanadyan kesaksian punika ngrebataken awakmu piyambak, bapak-ibumu, utawi para sedherekmu. Manawi piyambakipun (ingkang kapuntimbangi kesaksianipun) sugih utawi miskin, Allah langkung ngertos bab kapentingan kalih pihak punika. Mila, aja nganti kowe ngetutake hawa nepsu amargi kepengin nyimpang saking bebeneran. Manawi kowe mbalikke pangandikan utawi nyingkiri (ora kersa dados saksi), saestu Allah punika Maha Teliti tumrap sedaya tindak tanduk sing kowe lampahi.”
Konsep punika saged selaras kaliyan nilai-nilai Pancasila ingkang ngluhurake tatakrama, adab, saha ngajeni hak asasi manungsa. Kanthi ngleksanani nilai kaping kalih punika, Indonesia saged dados nagari ingkang njunjung dhuwur hak lan martabat manungsa tanpa pandang bulu.
Ma‘asyiral Muslimin rahimakumullah,
Sila kaping tiga ingkang negesake persatuan bangsa Indonesia punika saestu selaras kaliyan semangat Al-Qur’an ngenani paseduluran lan persatuan umat manungsa. Ing Surat Al-Hujurat ayat 13, Allah ngandika:
يٰٓاَيُّهَا النَّاسُ اِنَّا خَلَقْنٰكُمْ مِّنْ ذَكَرٍ وَّاُنْثٰى وَجَعَلْنٰكُمْ شُعُوْبًا وَّقَبَاۤىِٕلَ لِتَعَارَفُوْاۚ
اِنَّ اَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللّٰهِ اَتْقٰىكُمْۗ اِنَّ اللّٰهَ عَلِيْمٌ خَبِيْرٌ ١٣
Artosipun:” Hei para manungsa, satemenipun Kawula sampun ngasta nglairaken panjenengan kabeh saking seorang kakung lan seorang estri. Sakbanjuripun, Kawula nglairaken panjenengan dados bangsa-bangsa lan golongan-golongan, supados panjenengan saged silih kenal lan silih paham. Satemenipun, ingkang paling mulya antawisipun panjenengan ing ngarsanipun Gusti Allah punika ingkang paling taqwa. Satemenipun, Gusti Allah punika Maha Ngertos lan Maha Teliti.
Ayat punika maringi piwulang supados kita tansah ngajeni lan ngurmati maneka warnaing suku, bangsa, saha kabudayan. Bab punika ngandharaken pentinge njagi paseduluran lan nyegah permusuhan kangge kabecikan bebarengan. Kados mekaten ugi, Pancasila ndadosaken persatuan dados prinsip utama tanpa ngilangi manéka warnaing budaya lan agami.
Ma’asyiral Muslimin rahimakumullah,
Sila Kapapat: Kerakyatan ingkang Dipun Pimpin dening Hikmat Kebijaksanaan lan Musyawarah wonten ing Agami Islam. Demokrasi saha rembugan punika dados inti saking sila kapapat Pancasila. Agami Islam ugi nganjuraken banget prinsip musyawarah punika wonten ing saben panggenan pados keputusan. Ing QS. Asy-Syura ayat 38, Gusti Allah paring dhawuh supados tiyang Islam tansah rembugan ing saben prakara urusanipun.
وَالَّذِيْنَ اسْتَجَابُوْا لِرَبِّهِمْ وَاَقَامُوا الصَّلٰوةَۖ وَاَمْرُهُمْ شُوْرٰى بَيْنَهُمْۖ وَمِمَّا رَزَقْنٰهُمْ يُنْفِقُوْنَۚ
Artosipun: “(Ugi langkung sae lan langgeng) tumraping tiyang-tiyang ingkang nampi (lan manut) dhawuhing Gusti Allah lan nglampahi shalat, dene prakawis-prakawisipun dipun rembug bebarengan kanthi musyawarah antawisipun. Wonten ing antawisipun, sami nginfakaken sawetawis saking rezeki ingkang sampun kaparingaken dening Kami dhumateng piyambakipun.
Musyawarah punika nglairaken sipat toleransi, kabukak, saha kesepakatan kangge bebarengan njupuk keputusan ingkang wicaksana tumrap kapentingan bebrayan bebarengan. Kanthi semangat kados makaten, Pancasila saha Al-Qur’an sami-sami nglengkapi wontenipun tatanan pamarentahan ingkang adil saha demokratis, kang pungkasanipun ngasilaken kabecikan tumraping masyarakat.
Ma’asyiral Muslimin rahimakumullah,
Sila kaping gangsal saking Pancasila nekanaken adil sosial kang padha rata tumrap sakabehing rakyat Indonesia. Al-Qur’an ugi sanget nekanaken adil sosial saha kamakmuraning umat manungsa, kados pundi ing QS An-Nahl ayat 90 ingkang maréntahaken supados ngadegaken adil saha nindakaken kabecikan.
اِنَّ اللّٰهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْاِحْسَانِ وَاِيْتَاۤئِ ذِى الْقُرْبٰى وَيَنْهٰى عَنِ الْفَحْشَاۤءِ وَالْمُنْكَرِ وَالْبَغْيِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُوْنَ
Artosipun: “Satemene Gusti Allah dhawuh supados manungsa tumindak adil, nindakaken kabecikan, lan paring pitulungan dhateng para sedherek. Panjenenganipun (uga) nyegah tumindak ala, kamungkaran, lan paseduluran seng ora becik. Panjenenganipun paring piwulang marang kowe supados tansah eling.”
Negara lan masyarakat Indonesia kagungan kewajiban kang luhur, yaiku ngupaya kamakmuran bebarengan lan nggatekake tiyang-tiyang ingkang ringkih saha kacidakaken, miturut semangat agama Islam ingkang ngluhuraken zakat, sedekah, saha pangayoman dhumateng hak-hakipun kaum mustadha’fin.
Sesambetan antawisipun Pancasila lan Al-Qur’an ngetingalaken bilih nilai-nilai dhasar ingkang kapcontained wonten ing Pancasila punika boten asing tumrap umat Islam. Pancasila malah saged dipunpahami minangka wujud saking nilai-nilai Islam ingkang kaselarasken kaliyan kabudayan lan agami ingkang maneka warna wonten ing Indonesia. Pendekatan punika ngasilaken tatanan gesang bebarengan ingkang nyakup sedaya tiyang lan njagi katentreman sosial.
Minangka warga nagara Indonesia ingkang ageng kathahipun umat Muslim, punika dados kawajiban tumrap kita sedaya kangge nglampahi nilai-nilai Al-Qur’an lan Pancasila ing gesang saben dinten. Kanthi pangertosan ingkang leres babagan sesambetan antawisipun kalih punika, umat Islam saged paring sumbangsih kanthi optimal kangge njagi kasatuan lan katribaning Negara Kesatuan Republik Indonesia.
Pancasila lan Al-Qur’an, kalih punika dados sumber pituduh lan pedoman ingkang wigati sanget kangge nggayuh masyarakat ingkang adil, makmur, saha sejahtera. Mugi pangertosan bab sesambetan punika tansah ngukuhaken komitmen kita kanggé mbangun bangsa ingkang adhedhasar nilai-nilai agami lan kebangsaan.
أَعُوْذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيْمِ . بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيْمِ
والْعَصْرِ إِنَّ الإِنسَانَ لَفِي خُسْرٍِ
إِلاَّ الَّذِينَ أٰمَنُوْا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ
بَارَكَ اللهُ لِيْ وَلَكُمْ فِيْ الْقُرْأَنِ الْكَرِيْمِ، وَنَفَعَنِيْ وَإِيَّاكُمْ بِمَا فِيْهِ مِنَ الْأَيَاتِ وَالذِّكْرِ الْحَكِيْمِ، وَتَقَبَّلَ اللهُ مِنِّيْ وَمِنْكُمْ تِلاَوَتَهُ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيْعُ الْعَلِيْمِ، وَاسْتَغْفِرُوْهُ إِنَّهُ هُوَ الْغَفُوْرُ الرَّحِيْمُ
Khutbah Kedua
اَلْحَمْدُ للّٰهِ وَكَفَى، وَأُصَلِّيْ وَأُسَلِّمُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ الْمُصْطَفَى، وَعَلَى آلِهِ وَأَصْحَابِهِ أَهْلِ الْوَفَا. أَشْهَدُ أَنْ لَّا إلهَ إِلَّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيْكَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ سَيِّدَنَا مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُوْلُهُ
أَمَّا بَعْدُ، فَيَا أَيُّهَا الْمُسْلِمُوْنَ، أُوْصِيْكُمْ وَنَفْسِيْ بِتَقْوَى اللّٰهِ الْعَلِيِّ الْعَظِيْمِ وَاعْلَمُوْا أَنَّ اللّٰهَ أَمَرَكُمْ بِأَمْرٍ عَظِيْمٍ، أَمَرَكُمْ بِالصَّلَاةِ وَالسَّلَامِ عَلَى نَبِيِّهِ الْكَرِيْمِ فَقَالَ: إِنَّ اللّٰهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ، يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا، اَللّٰهُـمَّ صَلِّ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى سَيِّدِنَا إِبْرَاهِيْمَ وَعَلَى آلِ سَيِّدِنَا إِبْرَاهِيْمَ
وَبَارِكْ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى سَيِّدِنَا إِبْرَاهِيْمَ وَعَلَى آلِ سَيِّدِنَا إِبْرَاهِيْمَ، فِيْ الْعَالَمِيْنَ إِنَّكَ حَمِيْدٌ مَجِيْدٌ.
اَللّٰهُـمَّ اغْفِرْ لِلْمُسْلِمِيْنَ وَالْمُسْلِمَاتِ والْمُؤْمِنِيْنَ وَالْمُؤْمِنَاتِ الْأَحْيَاءِ مِنْهُمْ وَالْأَمْوَاتِ، اللّٰهم ادْفَعْ عَنَّا الْبَلَاءَ وَالْغَلَاءَ وَالْوَبَاءَ وَالْفَحْشَاءَ وَالْمُنْكَرَ وَالْبَغْيَ وَالسُّيُوْفَ الْمُخْتَلِفَةَ وَالشَّدَائِدَ وَالْمِحَنَ، مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ، مِنْ بَلَدِنَا هَذَا خَاصَّةً وَمِنْ بُلْدَانِ الْمُسْلِمِيْنَ عَامَّةً، إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيْرٌ
عِبَادَ اللّٰهِ، إنَّ اللّٰهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإحْسَانِ وَإِيْتَاءِ ذِي الْقُرْبَى ويَنْهَى عَنِ الفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ وَالبَغْيِ، يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُوْنَ. فَاذكُرُوا اللّٰهَ الْعَظِيْمَ يَذْكُرْكُمْ وَلَذِكْرُ اللّٰهِ أَكْبَرُ
Editor bahasa: Khayaturrohman





